Vol. 7, Issue 2, Part F (2025)

 नासाद्य सूक्तं ऋग्वेदे स्थितं एकं महत्वपूर्णं ब्रह्माण्डविज्ञानिकं पाठं प्रदर्शयति, यत्र ब्रह्माण्डसृष्टेः आरम्भस्य गूढतत्त्वेण शून्यतायाः अवधारणा प्रस्तुतं अस्ति। "नासदासीत्" इत्यादि शब्देण सूक्ते अस्तित्वस्य आरम्भे शून्यता, अणुतत्त्वं च दर्शितं यत् शून्यतां ब्रह्माण्डविज्ञानस्य दार्शनिकपृष्ठभूमिस्वरूपेण स्वीकारति। सूक्ते "कोह येतद्" इति प्रश्नेण सृष्टिकर्तृत्त्वस्य गूढतत्त्वं सूचितं अस्ति, यत्र दिव्यतत्त्वं, अज्ञेयतत्त्वं च ब्रह्माण्डविकासे महत्त्वपूर्णं स्थानं वहन्ति। भारतीयदर्शनसिद्धान्ते, विशेषतया वेदांत, सांख्य तथा न्यायदर्शनस्य दृष्टिकोणेन, नासाद्य सूक्ते प्रदर्शितं ब्रह्माण्डविज्ञानं एकं गूढं और दार्शनिकतत्त्वं समर्पयति। पश्चिमब्रह्माण्डविज्ञानस्य सिद्धान्तैः तुलनां कृत्वा, नासाद्य सूक्ते ब्रह्माण्डसृष्टेः शून्यतायाः एवं अणुतत्त्वेण उत्पत्तेः सिद्धान्ते समकालीन ब्रह्माण्डविज्ञानस्य अंशमालिङ्गनं स्पष्टं अस्ति।